Cultuur snuiven

Kerk Vierhuizen

Voor een aandachtige bezoeker is het meteen duidelijk. Vierhuizen is een dorp dat vroeger aan een zeedijk heeft gelegen. De dijk is er nog steeds, maar heeft als zodanig geen functie meer. Aan het einde van de middeleeuwen is de zee verder van het dorp komen te liggen. Vierhuizen ontwikkelde zich tot een dorp van landbouwers. De vissers en de haven kregen een plaats in Zoutkamp. Vierhuizen bleef wel lange tijd het belangrijkste dorp in het gebied omdat daar de kerk was. Via een kerkenpad waren Zoutkamp en Vierhuizen met elkaar verbonden. Bezoekers kunnen zelf het kerkenpad lopen aan de hand van een boekje met toelichting.

De kerk van het pittoreske dorp Vierhuizen, met 259 inwoners één van de kleinere kernen in de gemeente De Marne, behoort tot de oudste van de provincie Groningen. De kerk kent een lange geschiedenis maar omdat het in 1869 is bepleisterd zijn alle tijdskenmerken aan het oog onttrokken.
Wie dit godshuis betreedt, merkt meteen dat het gebouw past bij de volksaard: sober en stoer en ontdaan van alle opsmuk. Orgel en kansel zijn de opvallendste elementen in deze eenvoudige zaalkerk.

In de kerk bevindt zich een drieluik over de geschiedenis van Vierhuizen en over de relatie met de visserij. Op de twee openslaande deuren zijn kaarten van het dorp en omgeving te zien met foto’s die verwijzen naar locaties die voorkomen in de films en verdere wetenswaardigheden. Het middendeel bestaat uit een beeldscherm waar bezoekers verschillende documentaires kunnen bekijken.

Het drieluik is dagelijks te zien. In principe is de kerk open. Mocht de kerk toch op slot zijn dan kunt u de sleutel halen op een adres in het dorp. Het lijstje met sleuteladressen hangt naast de deur van de kerk.


Geschiedenis kerk   
De eerste stenen kerk in Vierhuizen verrees waarschijnlijk in de tweede helft van de twaalfde eeuw. Bij de op een wierde gelegen kerk stond oorspronkelijk een zware tufstenen zadeldaktoren die zo’n 14 meter zuidwestelijk van het huidige gebouw lag. Volgens overlevering zou deze in 1843 afgebroken toren opgemetseld zijn geweest van stenen afkomstig van het verdwenen dorp Maddens. Van de huidige hervormde kerk is het westelijke gedeelte opgetrokken in middeleeuwse baksteen en secundair gebruikte tufsteen. Op de grens van de veertiende en vijftiende eeuw kreeg de kerk een gotisch koor. In 1844 werd een nieuwe toren met twee geledingen in de kerk ingebouwd. Op de spits werd de oude windwijzer herplaatst. Het kerkinterieur heeft een kansel van omstreeks 1630. Boven het paneel onder de lezenaar staan de wapens van de familie Lewe die in de zeventiende eeuw het collatierecht bezaten. Alle panelen hebben de zelfde bogen, binnen deze bogen treffen we vrouwenfiguren aan die geloof (Bijbel en kruis), hoop (anker en duif), liefde (moeder en kind) gerechtigheid (weegschaal en zwaard), standvastigheid (vrouw met afgebroken zuil) symboliseren. Het van 1892 daterende orgel werd gebouwd door Petrus van Oeckelen. Dit instrument verving een ouder orgel dat tussen 1840 en 1850 hier geplaatst werd.
Op het kerkhof zijn veel graven voorzien van graftakken. Ook zijn er enkele gietijzeren graftekens. Een aantal van de graven is van vroegere bewoners van de borgen en latere boerderijen Panser en Bewsum en het gehucht Midhalm. Een bijzondere steen herinnert aan de overstroming van de Westpolder, in 1877, waarbij dertien mensen omkwamen. De polder bestond toen nog maar kort. Opmerkelijk is de zerk met het uitvoerig verslag van een schaatstocht door de 28-jarige Klaas Jans, in 1787. Hij liep daarbij een liesbreuk met dodelijke gevolgen op.